Door Dik Kruithof 
Om kloosters kun je niet heen in de baksteengeschiedenis, omdat het maken van baksteen in Noord-Europa waarschijnlijk is geïntroduceerd door de Cisterciënzer monniken. Dat was een orde met sobere uitgangspunten, de monniken waren aangewezen op de plaatselijke producten en mochten dus geen tufsteen importeren uit de Eiffel. De kennis om van klei en veen baksteen te maken was uit hun Italiaanse verleden nog altijd beschikbaar.
Het Nederlandse Klooster Klaarkamp bij Dokkum heeft waarschijnlijk de eerste baksteenkerk in Nederland gebouwd en het dochterklooster in Aduard heeft in 1228 in Oost-Friesland het klooster Ihlow opgericht dat uitgroeide tot het grootste kerkelijke centrum tussen Groningen en Bremen.
In het Historisch Museum in Aurich is veel informatie te vinden over het Klooster Ihlow. Het was het bestuurscentrum voor de vergaderingen van de Friese landsdelen in de tijd van de Friese Vrijheid. Ook had de abt van het klooster belangrijke functies in de waterstaat en zorgden de monniken voor een een goede ontsluiting van de tot dan toe moeilijk toegankelijke gebieden met veel hoog- en laagveen. De kloosterwerkplaatsen brachten veel ambachtelijke en technische vernieuwingen zoals de invoering van de baksteentechniek in de kerkenbouw en later ook in de gewone bouw.
In 1529 werd het Klooster Ihlow afgebroken. Alle gegevens en archieven zijn verloren gegaan. Op het kloosterterrein werd later een jachtslot gebouwd. Vanaf 1977 zijn de resten weer blootgelegd en nu zijn fundamenten van de kerk zichtbaar. Omstreeks 2010 is er een metalen silhouet van de kerk gebouwd en via een wenteltrap kan de top van de toren beklommen worden. Het gebouw ligt nog altijd in een groot bosgebied dus ik heb de beklimming maar overgeslagen.
De gewelven
Het gedeelte onder het maaiveld is uitgegraven en de kelder is omgebouwd tot een museum en een herdenkingsruimte. Daar is veel te zien van de fundering van de oude kerk. Er zijn ook veel vloertegels gevonden waarvan er een mooie keuze te zien is in het museum in Aurich.
Stenen van de andere kloosters
Toen de reformatie begon waren er 29 kloosters in Oost-Friesland. Daarvan is er geen een overgebleven. Die kloosters worden herdacht op het terrein van Klooster Ihlow waar de oude pilaren weer tot ruim twee meter hoogte zijn opgebouwd en in elke pilaar zijn twee of drie bakstenen afkomstig van de vroegere kloosters zijn ingemetseld. Een mooie gedachte die ook mooi laat zien hoe verschillend die bakstenen van soort en kleur kunnen zijn.
Vloertegels
Bij de opgravingen vanaf 1977 werd naast het blootleggen van de plattegrond van de kerk nog een belangrijke vondst gedaan, namelijk van meer dan honderd middeleeuwse vloertegels versierd met meetkundige patronen of met planten- en dierenmotieven. De oudste zijn gedateerd op de tweede helft van de dertiende eeuw en er zijn vier vernieuwde vloeren te onderscheiden. De jaargangen verschillen in dikte van de tegel, toevoegingen aan de klei, manier van bakken en, het belangrijkste, de verschillende versieringen.
———-
De foto’s zijn van de auteur.