Door Dik Kruithof 
Ik denk dat er geen andere provincie is met zo’n eigen sportgeschiedenis en sportbeoefening als Fryslân. Kijk, we doen natuurlijk mee met de gewone sporten in Nederland: we voetballen straks weer met twee clubs in de Eredivisie, hebben wel eens goede fietsers, zeilers en atleten maar daarnaast hebben we minstens drie zomersporten die alle drie een stevige provinciale achtergrond en deelname hebben en ’s zomers geregeld het grote sportnieuws halen met hun kampioenschappen.
Skûtsjesilen bij voorbeeld, hard varen met oude vrachtzeilschepen, echt ontstaan in tijden dat het extra geld opleverde als je de vracht sneller afleverde, meest aan de andere kant van de Zuiderzee maar het ging natuurlijk vooral over de Friese Meren. Tegenwoordig zijn de wedstrijden georganiseerd door de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen het hoogtepunt maar er zijn bij voorbeeld ook nog die van de IFKS.
Daarnaast doen we zomers nog aan Fierljeppen (met de polsstok verspringen, een sport die ook in Zuid-Holland beoefend wordt) en niet te vergeten aan Kaatsen, met elke vijfde woensdag na 30 juni in Franeker op het Sjûkelân de PC, de wedstrijd georganiseerd door de Permanente Commissie. Kaatsen kent in Europa ook soortgelijke collega’s, wordt in België met teams van vijf gespeeld als Jeu de Pelote en in het Baskenland als Pelota Vasca tegen een muur. Het Belgische Jeu de Pelote wordt trouwens nu ook in Fryslân gespeeld als straatkaatsen.
De Elfstedentocht is natuurlijk een Fries Sportmonument maar dat zal wel nooit meer kunnen plaatsvinden. Althans, niet meer op de schaats zoals het oorspronkelijk is begonnen. Wel is er een regionale industrie van elfstedentochten gegroeid de afgelopen decennia. Ik woon aan een populair onderdeel van de route en zie ze dus vaak voorbij komen: jaarlijks de fietsers en geregeld vierwielers, van oude merken tot militair materieel: vorig jaar, 75 jaar bevrijding.
Maar de meest internationale Friese sport is nu wel het schaatsen, niet alleen omdat we op de laatste Olympische spelen voor Nederland de helft van de gouden medailles binnen haalden maar vooral ook door Thialf in Heerenveen waar de hele Europese en de halve wereld die schaatst zich thuis voelt. De Amerikaanse medaillewinnar Jordan Stolz heeft er een eigen adres waar hij al jaren terugkomt en steeds weer welkom is. En wie de foto heeft gezien van Martina Sablikova die na twintig jaar afscheid nam van de schaatswereld in een sjees met Friese paarden kan niet anders dan trots zijn geweest.
En bijkomend voordeel is dat al een halve eeuw Friese meisjesnamen die eindigen op -ke populair zijn: ook Femke Bol doet natuurlijk wel wat voor de het Friese gevoel in de sport (hoewel ze in een eerste zoekopdracht geen Friese bindingen heeft).
En we hebben het ook wel goed georganiseerd: drie grote instelingen/bedrijven sponsoren gezamenlijk de vier sporten: de Sponsorstichting van het Gewest Fryslân van de KNSB, de Sintrale Kommisje Skûtsjsilen (SKS), it Keatsboun ofwel de Koninklijke Nederlandse Kaatsbond en het Frysk Ljeppersboun.
Naschrift van Henk Klaren:
Op de foto hiernaast een kaatsmedaille van mijn vader. Hij won de ‘1e priis’ bij een kaatspartij die werd georganiseerd door de ‘Fryske Krite’ in Zutphen. Mijn ouders, als ‘oprjochte Friezen´ waren daar lid van. We spreken over 1946. De Zutphense Krite bestaat al lang niet meer, zoals vele andere.
Uiteraard ging mijn vader elk jaar naar de PC. Ik ben wel eens mee geweest. Ik snapte niet veel van de sport.
Friese kaatsers verdienen soms een zakcent bij Belgische peloteclubs. De sporten vergen vergelijkbare vaardigheden.
———-
De Friese vlag komt van Wikimedia Commons.