Door Dik Kruithof 
Het Hannemahuis in Harlingen heeft een eigen tentoonstelling gemaakt rond het thema ‘Op Reis’: Harlingen als vertrek- of eindpunt. De inleidende tekst wijst op alle vormen van reizen: reizen om je te ontwikkelen, de wereld te zien, reizen om je leven te redden, als vluchteling, reizen om werk te vinden, denk aan de hannekemaaiers uit de vorige eeuwen of de gastarbeiders van nu. Reizen voor je beroep, bij voorbeeld zeeman of walvisvaarder. En reizen als ontspanning, in vakanties of om er even een dagje uit te zijn.
De eilanden
Harlingen is al meer dan honderd jaar het vertrekpunt voor vakantievierders op Vlieland en Terschelling. De boot naar het laatste eiland heeft dan ook een belangrijke rol in het laatste stuk van de tentoonstelling met filmpjes, kaartjes en herinneringen aan de bootreis.
De Grand Tour
Het reizen om te leren en voor je ontwikkeling nam een grote vlucht in de 17e eeuw als onderdeel van de opvoeding van rijke jongelui. De bedoeling was zoveel mogelijk andere landen, meestal nog in Europa, te zien en andere gebruiken te leren kennen. Voor aankomende kunstenaars had het vaak een andere betekenis: kennis maken met andere landschappen en ander licht zoals voor Nicolaas Berchem II, van wie een schilderij te zien is.
De trekschuit en het beurtschip
Voor ‘gewone’ mensen die toen moesten reizen was er de trekschuit. De wegen waren nog zo slecht en onbetrouwbaar dat rivieren en kanalen de aangewezen manier waren om ons land te doorkruisen. Wilde je van Harlingen naar Amsterdam, dan nam je een beurtschip waarmee je over de Zuiderzee werd gebracht. Vandaar kon je verder naar Leiden, Den Haag of Rotterdam. Zo’n reis duurde al gauw een paar dagen.
Per koets van logement naar logement
Rond 1800 reisde men ook wel per koets. Mooie reisverslagen van de Harlinger familie Hannema laten mooi zien hoe het eraan toeging. Ze overnachtten in logementen met bijzondere namen als ’t Swijnshoofd, het Klein Schippershuijs of Rust Rijk, waar ze ook konden ontbijten en dineren.
Oude koffers zijn bewaard gebleven.
Reizen voor werk: zeelieden trokken met een hutkoffer over de wereld, walvisvaarders vertrokken van de eilanden en vooral na de oorlog was er de tijd van de emigratie. In 1951 vertrok Philip van der Zee uit Harlingen naar Australië en vond er werk. Twaalf jaar later maakten zijn ouders de grote reis om hem te bezoeken. Ze leerden Engels op de boot en hadden er een prachtige tijd. Jongere broer Tom had een paar jaar later geen werk en maakte dezelfde reis met dezelfde houten koffer van zijn ouders. Uiteraard met zijn eigen naam er nu op. Hij keerde na enkele jaren terug en vond werk in Harlingen. De koffer is bewaard gebleven met de laatste naam erop.
Het is een uiterst afwisselende tentoonstelling die veel kanten van Op Reis belicht. Een van de leukste vond ik de foto van het Logement Hof van Holland op de hoek van de Scheerstraat en de vroegere Zoutsloot in Harlingen. Het schilderij is als schoorsteenstuk in gebruik geweest, te zien aan het gat waar de kachelpijp doorheen kon.
De foto’s zijn van de auteur.