Door Dik Kruithof 
Als wij in Leer zijn dan blader ik altijd het laatste nummer van het Ostfriesenmagazin door om te kijken of er iets in staat dat mijn bijzondere belangstelling heeft. Dit keer was het weer raak! Op korte afstand van Leer stond op de verhalenkaart, die bij de inhoudsopgave van ieder nummer hoort, een vlaggetje bij Detern. Detern is een plaatsje ten oosten van Leer in het stroomgebied van de Jümme. Dat is waterstaatkundig gezien een uiterst interessant gebied, ook wel het Oostfriese Mesopotamië genoemd. Het verhaal bleek te gaan over een vervallen toren die eenzaam achtergebleven is op het terrein van een oude burcht: Stickhausen. Deze burcht is ongeveer vijfhonderd jaar oud en daarmee een van de oudste gebouwen in dit gebied.
We zijn er heen gereden en het is inderdaad een leuk gebied. We vonden snel het kleine plaatsje Stickhausen, gelegen vlak voor Detern.
Ontstaan
De burcht lag direct aan de oever van de Jümme die, net als die andere Oost-Friese rivier de Leda, in de middeleeuwen een belangrijke handelsroute was van de Hanze in westelijke richting en ongeveer een dagreis verwijderd is van de vesting Leerort die de Hamburgers omstreeks 1435 lieten bouwen. Net als Leerort behoorde Stickhausen tot het gebied van de Cirksena’s, de Oost-Friese graven. Graaf Edzard Cirksena was in 1498 de bouwheer van de burcht waarvan nu nog slechts de ronde toren resteert. Net als Leerort werd de vesting nadat Oost-Friesland in 1744 tot Pruisen ging behoren ontmanteld. De resterende toren heeft nog jaren dienst gedaan als gevangenis en woning. Sinds 2019 is het gebied in bezit van de gemeente Jümme en is de toren gerestaureerd en overgedragen aan een Burgverein die er een museum aan het inrichten is.
Bouwgeschiedenis
Uit de jaren dat de Oost-Friese graven het voor het zeggen hadden zijn een aantal opmerkelijke gegevens overgeleverd. Opvallend is dat de burcht nooit gebruikt is als woonplaats voor leden van heersende families. Er heeft dus nooit een echt kasteel gestaan. Wel is het na de reformatie, toen de kloosters werden afgebroken, uitgebreid met meerhoekige bastions, gebouwd met bakstenen van het gesloopte Klooster Barthe. Er zijn ook stenen gebruikt van de in opdracht van graaf Enno II gesloopte burcht Uplengen. Dit is weer een duidelijk voorbeeld van de handel in oud bouwmateriaal die in de middeleeuwen gebruikelijk was.
Vanaf 1637 waren er Hessische troepen in Stickhausen gelegerd. In die tijd werd van de burcht een uitgebreide versterking gemaakt met alle voorzieningen van een legerplaats. Na de Pruisische overname zijn al die bakstenen versterkingen geslecht. Er zijn alleen wat heuveltjes overgebleven.
Naast de ronde toren resteert er van Burg Stickhausen nog een slothuis van latere datum. Deze restanten zijn gelegen in een heuvelachtig parkje vergelijkbaar met een stadsbolwerk. De gemeente Jümme gebruikt het voor publieksmanifestaties; zo komt er op 29 augustus een technofestival.
———-
De auteur heeft de illustraties verzorgd.