Luister!

Saltarello

Muziek heeft de bijkomstigheid, of is het mogelijk de basis ervan, om emoties op te roepen. Weinig stukjes muziek kunnen je zo blij maken als de saltarello. Al hoor je dat duizend keer, het blijft telkens weer de prikkel te geven om je prettig te voelen. Dus op zoek naar de wortels van dit fenomeen.

De saltarello is een zogenaamde springdans. Die zijn er wel meer (zoals de huppeldans, de galop en de gaillarde), maar de saltarello komt van het Italiaanse ‘saltare’, en dat betekent: springen. Als ik het goed begrijp is de saltarello Napolitaans en voert vele eeuwen terug. De dans en de bijbehorende wijsjes zouden terugvoeren tot het Napolitaanse hof van de dertiende eeuw. Best mogelijk dat het van buiten dat hof is opgepikt en nog verder terug gaat, maar daar is niets van bekend. Al spoedig drong de dans door tot andere hoven in Europa in de late middeleeuwen. De dans werd opgepikt bij het Carnaval in Rome: het werd een traditioneel onderdeel. Maar ook op andere plaatsen in Italië wordt dit feestelijke stuk, liefst met dansers erbij, benut.
Bij sommige opnames is er een verwijzing naar de zestiende eeuwse Italiaanse componist Vincenzo Galilei, of ook naar diens zoon Michelangelo Galilei, een jongere broer van de meer beroemde Galileo Galilei. Onjuist, maar door deze lieden zal wel een variant in een muziekschrift zijn overgeleverd.

Benut is het ook in de klassieke muziek. Zo heeft Berlioz in zijn ouverture Carnaval Romain er een verwijzing naar en heeft Mendelssohn-Bartholdy het vierde deel van zijn Italiaanse symfonie er op gebaseerd en dat deel ook ‘saltarello’ genoemd. Mij viel het overigens tegen wat deze componisten ervan hebben gebakken. Als je niet heel goed oplet, ontgaat het dat er een springdans wordt gespeeld. Dan ben ik veel meer geporteerd voor verwerking in populaire muziek. Zo valt de uitvoering van Dead can Dance op Aion niet te versmaden. Toch blijft een ‘middeleeuwse’ uitvoering het fraaist, met authentieke instrumenten. Daar word je het meest vrolijk van, elke keer weer.

Saltarello
in de uitvoering van Dead can Dance.

Authentieke
uitvoering door Artefactum.

———

De fraaie illustratie is van Petra Busstra.
Meer informatie:
www.petrabusstra.com

Series Navigation<< vorig artikelvolgend artikel >>

Door Arie de Jong

Arie de Jong heeft een afwisselende, zo niet chaotische, loopbaan achter de rug in de ambtenarij, de politiek en het advieswezen. Geboren en getogen in Boskoop, heeft hij civiele techniek gestudeerd in Delft. Getrouwd, twee kinderen. Woont sinds 1978 in Leiden en is actief geïnteresseerd in de geschiedenis van Leiden en behoud van het erfgoed.In zijn werkzame leven en politieke loopbaan overheerste aandacht voor de 'harde dingen van het bestaan': verkeer en vervoer, volkshuisvesting, ruimtelijke inrichting en overheidsfinanciën. Als compensatie was en is hij actief in allerlei organisaties, ook met geheel andere doelen.Ook leest hij wel eens een boek en is hij een liefhebber van allerlei muziek en het maken van dagwandelingen.In wat hij schrijft is deze diversiteit onvermijdelijk, al gaat het wel erg vaak over politiek.