Door Paul Bordewijk 
In de eerste helft van de jaren tachtig was de kernbewapening van het westen, en daarmee van Amerika, een hot issue. Honderdduizenden mensen gingen daartegen de straat op. Daarmee verbreedde de Ban-de-Bom beweging uit de jaren zestig zich, die zich ook verzette tegen de kernbewapening.
Dat bleef zo tot in de Sovjet Unie Gorbatsjov aan de macht kwam en die verstandige afspraken met de Amerikaanse president Reagan maakte. In Den Haag herinnert de Laan van Reagan en Gorbatsjov daaraan. Die afspraken leidden tot een situatie van wederzijds verzekerde afschrikking waarin beide partijen afzagen van nieuwe kernwapens en er zelfs een reductie plaats vond. Het onderwerp verdween van de voorpagina’s.
Nieuwe ontwikkelngen
Heden ten dag is er echter nieuwe reden voor verontrusting over de manier waarop de kernbewapening zich ontwikkelt. Dat is niet omdat Trump door zijn onberekenbaarheid wel eens kernwapens zou kunnen inzetten. Het is omdat hij dat wel eens niet zou kunnen doen in een situatie die dat zou vereisen.
Het systeem van wederzijds verzekerde afschrikking gaat ervan uit dat beide partijen beschikken over kernwapens en daarmee een onvoorstelbare verwoesting kunnen aanrichten, maar daarvan afzien omdat de tegenpartij een even grote verwoesting zou kunnen aanrichten. Daarvoor is het wel nodig dat elk van de partijen gelooft dat de andere partij tot een dergelijke tegenreactie bereid zou zijn.
Sinds Trump aan de macht is kun je je afvragen of Amerika wel bereid is wanneer er een Russische atoomaanval op Rotterdam zou plaats vinden, als represaille daarvoor Rusland aan te vallen. Europa zou dan niet meer door de Amerikaanse atoomparaplu worden beschermd. En dat maakt het risico groter dat zo’n aanval op Europa plaats vindt, bij voorbeeld als represaille voor de Nederlandse steun aan Oekraïne. En daarom ontstaat de behoefte aan een eigen Europese atoommacht, bij voorbeeld door uitbouw van de atoomarsenalen van Engeland en Frankrijk. Polen schijnt zelfs te spelen met de gedachte van een eigen kernwapen.
Dit zijn lastige vraagstukken, waarbij opvalt hoe weinig publiek debat daarover plaats vindt, zeker in het licht van de opwinding in de eerste helft van de jaren tachtig. Nog even los van de kosten, betekent de uitbouw van de huidige Europese kernarsenalen tot een omvang waarbij ze kunnen concurreren met die van Rusland en Amerika een aanzienlijke groei van het aantal kernwapens over de hele wereld en daarmee van het risico dat ze per ongeluk worden ingezet. Om dat tegen te gaan werd ook het non-proliferatieverdrag gesloten.
Hoe belangrijk?
Je kunt er ook een andere vraag tegenover stellen. En dat is hoe belangrijk atoomwapens nu echt zijn. Sinds 1945 zijn ze niet meer gebruikt en daar moeten we blij om zijn. Amerika accepteerde liever nederlagen in Vietnam en Afghanistan dan atoomwapens in te zetten, en heeft dat in Iran tot nu tot ook niet gedaan. Voor de Sovjet Unie in Afghanistan gold hetzelfde, en Rusland heeft ook nog geen atoomwapens gebruikt om Oekraïne te veroveren.
Daar zijn verschillende verklaringen voor mogelijk. Misschien durven ook mensen als Poetin en Trump de morele verantwoordelijkheid niet aan voor de ravage die kernwapens aanrichten. Of Poetin wil geen Oekraïne veroveren die geheel vernield is. Of ze zijn bang voor de keten van geweld die op gang kan komen wanneer eenmaal een land tot de inzet van kernwapens heeft besloten.
Ik beschik niet over specialistische kennis op dit terrein, maar er zijn mensen die daar wel voor hebben doorgeleerd. Zijn die niet aan hun stand verplicht antwoord te geven op de vragen die bij mij als leek opkomen?