Door Arie de Jong 
In de beslissende fase van de groepswedstrijden bij het WK-voetbal speelden Oostenrijk en Algerije tegen elkaar. Bij een gelijkspel zouden beide landen zich plaatsen voor de volgende ronde. Als de een won en de ander verloor was dat niet zo. Er was een grote vrees voor een onderlinge verstandhouding die tot een gelijk spel zou leiden. Dat leek ook uit te komen. Na een uur voetbal stond het 2-2 en werd de bal minutenlang rondgespeeld in de verdediging van Algerije, zonder dat Oostenrijk een poging deed de bal te veroveren. Twee minuten voordat de wedstrijd was afgelopen, de commentator had net moedeloos gezegd dat de scheidsrechter beter kon affluiten, sneed een dieptepass door de Oostenrijkse linies en maakte Algerije 3-2. De vreugde in het Algerijnse kamp was niet te bevatten. Huilend vielen spelers, reserves, maar ook velen op de tribune, elkaar in de armen. Nu kon er niets meer mis gaan! Zo anders was dat bij de spelers en aanhangers van Oostenrijk. In vergelijking tot een droeve begrafenis was die begrafenis een toppunt van vreugde. Toeschouwers huilden, de spelers stonden er verslagen bij. Nog een minuut te gaan en de Oostenrijkse spelers vielen in wanhoop langs de linkerflank aan, de bal werd voorgeslingerd en kwam op het hoofd van een net ingevallen extra spits: 3-3! De vreugde bij de Oostenrijkers was ongekend. Eind goed, al goed? Nee, natuurlijk niet. Niemand had het over het land dat door deze gelijke uitslag net buiten de boot zou vallen. Dat bleek Iran te zijn (vreugde wellicht bij de Verenigde Staten, oorlogstegenstander immers), dat op vergelijkend doelsaldo was uitgeschakeld.
Zo worden ook carrières gemaakt en gebroken
Dit fenomeen, dat de aandacht zich concentreert op een directe confrontatie, maar dat het gevolgen heeft voor wie daaraan niet mee doet, leerde ik al in mijn jonge jaren in de politiek kennen. De spelregels in mijn partij (en de meeste andere) waren dat er een conceptlijst wordt voorgesteld en dat in de vergadering de stemhebbende leden een lager of niet geplaatste kandidaat kunnen inzetten tegen een voorgestelde kandidaat. Dus op plaats 3 staat iemand en als er een tegenkandidaat (of meerdere) wordt gesteld, beslist een stemming wie op de definitieve lijst die positie inneemt. Het lijkt dus te gaan tussen die twee kandidaten. Maar als de tegenkandidaat wint, zakt de gehele resterende lijst een plaats omlaag. Stel dat uiteindelijk vijf mensen worden gekozen bij de verkiezingen, en dat een tegenkandidaat die eerder op plaats 10 stond naar plaats 3 stijgt. Dan gaat dat uiteindelijk ten koste van de kandidaat die eerst op plaats 5 stond en niet ten koste van degene die zakte van 3 naar 4. Iedereen is in haar of zijn leven bij herhaling betrokken geweest bij dit soort keuzes (als kandidaat, als degene die moet kiezen, als verwant met iemand die op deze manier wordt verkozen of juist buiten de boot valt).
Het toppunt: goed doen op mijn kosten
Als we het hebben over de ‘toeslagenaffaire’, dan weet bijna iedereen dat de overheid compleet doorsloeg bij het beoordelen van toeslagen voor arme mensen bij de kinderopvang. Als iemand ten onrechte toeslag had ontvangen of er werden kleine fouten waargenomen, dan werd de gehele toeslag, soms van jaren her, teruggevorderd. Niet alleen dat dit disproportioneel was, maar van een kale kip kun je niet plukken. Duizenden mensen raakten in financiële problemen, en als die problemen groot genoeg waren volgden vaak nog extra problemen (huwelijken liepen op de klippen, mensen werden ontslagen, kinderen uitgeplaatst). En als klap op de vuurpijl bleek dat het ‘algoritme’ (het hedendaagse toverwoord als de computer het werk voor je moet doen) discriminerend handelde.
De politiek bleek met deze fouten niet om te kunnen gaan. Dus werd besloten in het wilde weg met miljoenen te strooien om het onrecht af te kopen. Ook bij mensen die er niet of nauwelijks last van hadden gehad. Op het eerste gezicht mag de overheid slachtoffers compenseren voor geleden schade, maar als dat uit de hand loopt, wordt het tijd te beseffen dat ook bij de overheid het geld niet aan de bomen groeit. Dat komt gewoon uit de zak van de belastingbetaler, of het is reden om te snijden in uitgaven die ook weer mensen treffen. Wat mij heeft gefrappeerd, zo niet geërgerd, is dat die kant van de medaille nimmer is belicht. Dat geen enkele politicus de moed had, of niet besefte dat dit speelde, om tegen de burgers te zeggen: ‘Het was erg wat er is gebeurd, maar de schade moeten we wel op uw kosten vergoeden.’
Toen pas geleden bleek, dat duizenden ten onrechte waren gecompenseerd met de voorlopige afkoopsom van 30.000 euro, omdat werd verondersteld dat de correspondentie verloren was gegaan, wat niet zo was, was de politieke reactie opnieuw: niet over lullen, dat gaan we niet terug vragen. Hallo, dat doe je van mijn centen!
Dat is de vieze smaak die ik zo vaak overhoud van het optreden van, ook goedwillende, politici. Het gemak waarmee op mijn kosten mooi weer wordt gespeeld. En dan verschillen we onderling natuurlijk over waarmee mooi weer wordt gespeeld. Ik hoor bij die groep die zich wild ergert aan het gemak waarmee jaar in jaar uit vele miljarden worden gesubsidieerd aan mensen die een huis kopen, via de zogeheten hypotheekrenteaftrek. Dat gebeurt onvermijdelijk mede op kosten van huurders die zich niet eens de aankoop van een huis kunnen veroorloven, laat staan dat ze er eigenaar van worden. Nou ja, laten we niet alle ergernissen herhalen, het ging immers om de gemakzucht van lieden in de politiek om mooi weer te spelen op andermans kosten.
Ik zou er een boek over kunnen schrijven, een heel dik boek. Terwijl ik weet: het zal niets uitmaken, het gaat telkens weer gebeuren. Dus dat boek, dat schrijf ik niet!
———
De plaat is van Jille van der Veen.
Meer informatie: https://www.helenenjille.nl/